Dergimiz büyük bir heyecanla üçüncü yaşını kutlamaya hazırlanıyor. Üçüncü yılımızdan geriye baktığımızda ortaya koymaya muvaffak olduğumuz dosya konuları, dergimizin asıl söz sahipleri olan kıymetli okuyucuları tarafından büyük bir teveccüh ile karşılandı. Biz de bu teveccüh karşısında rehâvete kapılmadan Türk tarihi, kültürü ve düşüncesine dair temel konu ve şahsiyetleri tüm yönleriyle, derinlemesine ve titizlikle ele almaya gayret ettik. İlk günkü heyecandan bir nebze kaybetmeden çalışmaya devam ettik. Bu hissiyatın verdiği şevk neticesinde elinizde bulunan Kelimeleri Memleket Kadar Büyük: Mitat Enç dosya konusu üzerine yoğunlaşarak teveccühe mazhar olmaya çalıştık.

Bildiğiniz üzere, Çelebi dergisi olarak, her yılın ilk (Nisan) sayısını Abide Şahsiyetlerimize ayırmaktayız. Bu seri bağlamında ilk olarak Necdet Sevinç’i, ardından Dündar Taşer’i konu alan sayıları yayımladık. Faaliyetlerini Türk’ün menfaatini merkeze alarak gerçekleştiren bu isimler, rol model sıkıntısı/şoku çeken günümüz gençliğine işaret edilmesi/unutturulmaması gereken abide şahsiyetlerdir. ‘Küresel kültür’ün haz odaklı yaşam ve algılayış biçimini ‘Türk gençliği’ne dayattığı bugünlerde, kültürümüzün dinamiklerini her zerresinde yaşayan rol modellerimizi odak noktasına yerleştirmemiz gerekmektedir. Rol model konusunda yüksek şahsiyete sahip birçok ismimiz var. Bu konuda kaynak sıkıntımız yoktur. Bize düşen, bir ideal uğrunda yaşayan bu isimlerin unutulmamasını sağlamak ve en önemlisi de yaptıkları üzerinde düşünmektir, kanaatindeyiz.

Bu düşünce ve hissiyatla 2022 yılının ilk dosya konusunu Mitat Enç olarak belirledik. Mitat Enç, genç yaşta gözlerini kaybetmesine rağmen yılgınlık emaresi göstermeden hayatına devam etmiştir. Zorlu bir hayata kapı aralayan göz kaybını da dahil ederek Mitat Enç’e baktığımızda iki unsurun hayat yolculuğunun merkezinde olduğunu görürüz:
mücadele ve azim. İnsanın dünyayı henüz algılamaya başladığı yaşlarda Enç, Antep’in işgaline ve dolayısıyla Türk İstiklâl Savaşı’na tanıklık etmiştir. Bu süreçte birer başyapıt olan Uzun Çarşının Uluları ve Selâmlık Sohbetleri’nde anlattığı çocukluğunun Antep’inin işgal altında nasıl yıkıma uğradığına da şahit olmuştur. Yıkım ile birlikte yeniden kazanılan bağımsızlığın sevincini yaşamış ve Cumhuriyet’in kuruluşu ile birlikte gelen inkılâpları da deneyimlemiştir. Eğitimine devam edebilmek için gittiği İstanbul’da, Anadolu’da verilen bağımsızlık savaşının tam tersi bir durumla karşılaşmış; diğer yandan da, payitaht şehrinin barındırdığı zengin kültür ortamından istifade ederek düşünce dünyasını zenginleştirmiştir.

Enç, Lise eğitiminin ardından İstanbul Dârülfünûn Hukuk Fakültesine kayıt yaptırır. Bu süreçte değişen sosyal dinamikleri gözlemleme fırsatı bulur. Üniversite yılları aynı zamanda Enç için sonun başlangıcı olmuştur. Hayatın kötü sürprizi karşısında gözlerini kaybeder ve tedavi süreci başlar. Tedavi için gittiği Viyana’da bir netice alamayınca durumu kabullenmek durumunda kalır. Artık kördür.

Viyana deneyiminden sonra her manasıyla ‘yeni dünya’ olan Amerika’ya gider. Hayatının yeni rotası burada çizilecektir. Enç, Amerika’da aldığı eğitim ile 'özel eğitim’in önemini anlayarak bu alanda uzmanlaşmaya karar verir. Türkiye’ye döner. Bu arada Avrupa’yı ve Amerika’yı derinlemesine tahlil eder. Daha sonra bu tahlillerini Bitmeyen Gece kitabında kayıt altına alacaktır. Mücadelesine, hasret çektiği memleketinde devam etmeye karar verir. Fakat her çabasında, her hareketinde bürokratik engellerle karşılaşır. En- geller karşısında geri adım atmaz ancak yılların getirdiği yorgunluk ile birlikte bu durum yıpratıcı bir hal alır. Tüm bunlara rağmen körlüğün öğrenilebilecek bir engel olduğunu, kendi tecrübesi ve akademik çalışmaları ile harmanlayarak, Türkiye’nin değerlerine sahip çıkmasını savunur. Bu değerlerin kaybedilmesinin uzun vadede doğuracağı sıkıntıları gazete, dergi, üniversite gibi mecralarda anlatmaya çalışır. Ankara Körler Okulunu ve Altınokta Körler Eğitim ve Kalkındırma Derneğini kurar. Eğitim alanında birçok kitap yayınlar. Bu kitapların önemli bir kısmı alanının ilk ve temel kaynakları olur.

Mitat Enç’in destansı mücadelesi günümüzde unutulmaya yüz tutmuştur. Her ne kadar başyapıt mahiyetinde olan ve Gaziantep’e ruh veren üç eseri (Uzun Çarşının Uluları, Selâmlık Sohbetleri ve Bitmeyen Gece) hala okunuyor olsa da asıl mücadelesi geri planda kalmıştır. Bununla birlikte Mitat Enç, sadece Gaziantep açısından değil Türkiye çapında bilinmesi gereken isimlerin başında gelmektedir. Asla pes etmeyen yapısıyla azim gücü veren, kalemiyle düşünce dünyamızı berraklaştıran bir yapıya sahiptir Enç. Bu özelliklerinin yanında ortaya koydukları da düşünüldüğünde Mitat Enç üzerine daha çok düşünmemiz, tahlil etmemiz gerektiği kendiliğinden ortaya çıkar. Bu minvalde, özellikle, üç eseri ile sınırlamadan gençlerimize anlatmamızın elzem olduğu bir abide şahsiyet olduğunu vurgulamamız gerekir. Diğer yandan, bu özellikleri göz önüne alındığında, günü- müze kadar hakkında çalışmalar yapılmaması, sempozyumlar düzenlenmemesi, kitaplar yayınlanmaması, vakıf kurulmaması hem düşündürücü hem de üzücüdür.

Kelimeleri Memleket Kadar Büyük: Mitat Enç dosya konulu çalışmamız bu çerçeve doğrultusunda oluştu. Konunun uzmanı olan, ilgi duyan birbirinden kıymetli araştırmacılar belirlenen konu başlıkları dâhilinde çalışmalarını teveccüh göstererek hazırladılar. Aynı zamanda sayı hazırlanırken Mitat Enç’in ailesi ile de yakın temasta bulunduk. Ailesi çalışmamıza yakın ilgi gösterdi. Bu kapsamda, Mitat Bey’in oğlu Sinan Enç ile “Baba” Mitat Enç Üzerine kıymetli bir söyleşi gerçekleştirdik. Kızı Zeynep Enç Sinkil Hanımefendi, “Babam” Mitat Enç; torunu Selim Sinkil ise Dedem Mitat Enç başlıklı yazıları ile Mitat Enç’i, bu sayı için, anlattılar. Yeğeni Prof. Dr. Ayşegül Ataman, Mitat Enç’in Akademik Çalışmalarını kronolojik olarak ele alan yazısı ile sayımıza katkı sundu. İlgilerinden dolayı hassaten teşekkür ederiz.

Dosya konumuzun ilk yazısı Mitat Enç’e ait. Ardından Mitat Enç ile 1941 yılında Bugün gazetesinde yapılan bir röportaj ve Ahmet Emin Yalman’ın Mitat Enç’i Müjdeleyen Yazısı gelmektedir. Bu röportaj ile yazının Enç’in adını duyurduğu yıllara tekabül etmesi açısından önemlidir. Bu önemli kayıtlara ulaşmamızı sağlayan ve ayrıca Mitat Enç İçin Kısa Bir Biyografi Denemesi yazısıyla katkı sunan Dr. Necati Tonga’ya teşekkür ederiz.

Mitat Enç’in Türk edebiyatında yer edinmesini sağlayan güçlü anlatısı Uzun Çarşının Uluları, dosya konumuzda geniş yer buldu. Yaşar Vural, Uzun Çarşının Uluları’nda Mizah; Veysel Altuntaş, Mitat Enç Öykülerinde Bir Şehrin Kodları yazılarıyla Mitat Enç’in edebi dünyasının kapısını aralamaya çalıştılar. Haluk Doğan, Uzun Çarşının Ubermenschleri başlıklı yazısında Mitat Enç’in karakterlerini Friedrich Nietzsche’nin üstinsan kavramı ile tahlil etme denemesinde bulundu. İbrahim Alisinanoğlu, Gaziantep’te ticaretin nabzının attığı ve Enç’in çocukluğunu geçirdiği Uzun Çarşı’nın şehir için öneminden bahsetti. Yine Gaziantep kültürü araştırmalarının önde gelen isimlerinden Mustafa Güzelhan’ın, önemine binaen tekrar yayınladığımız, Uzun Çarşı ve Civarını değerlendirdiği 1965 tarihli yazısı Uzun Çarşının Uluları’nın tasvirine yardımcı olması bakımından kıymete değerdir.

Mitat Enç hakkında ilk biyografi kitabını kaleme alan Reşit Göngör Kalkan, Mitat Enç’in İnsanlarını Şehre Sunulan Aşk Buketi başlığı altında derinlemesine tahlil etti. Bununla birlikte Kalkan, arşivinde bulunan bazı fotoğraf ve belgeleri bizimle paylaşma nezaketi gösterdi. Ek olarak dosya konumuzun Belgeler- Fotoğraflar kısmında bazı fotoğraf açıklamalarında, büyük ölçüde, Kalkan’ın Işığın Peşinde Bir Ulu kitabından yararlandık. Bu hususlardan dolayı kendisine teşekkür ederiz.

Mitat Enç’in hayatının dönüm noktalarını ve düşüncelerini aktardığı Bitmeyen Gece başlıklı otobiyografisini Bir Yaşam Övgüsü Olarak “Bitmeyen Gece” başlığı altında Muhammet Erdevir tüm yönleriyle inceledi. Mitat Enç’in yeniden gündeme taşınması için önemini vurgulayan Mehmet Sabri Genç, Yirminci Asrın Şahidi: Mitat Enç; Enç’in üç başyapıtının yayın serüvenini anlatan Ömer Faruk Şerifoğlu, “Hiçbir Antepli, Uzun Çarşının Uluları’nı okumadan Antepliyim dememeli!”; Gülsün Nakıboğlu, Mitat Enç’in Edebî Eserlerinde İlaç, Eczane, Eczacı ve Eczacılık Uygulamaları başlıklı yazıları; Zafer Saraç, Enç’in Selâmlık Sohbetleri kitabının bir değerlendirmesini yaptığı yazı ile dosya konumuza katkı sundular. Tayfun Haykır, Prof. Dr. Nâzım H. Polat ile Mitat Enç’in edip, bilim insanı ve aydın vasıfları yönüyle değerlendirildiği kıymetli bir röportaj gerçekleştirdi.

Prof. Dr. Nusret Çam, Gaziantep Tetkikleri bölümümüz için Alparslan’ın Komutanı Tuğtegin Bey İsmi Antep İçin Ne İfade Eder? başlıklı önemli bir yazı kaleme aldı.

Cümlelerimize nihayet verirken şu hususu belirtmemiz gerekir. Şüphesiz insanoğlu yaptıkları kusurdan ve hatadan münezzeh değildir. Olamaz da. Elbette, bu husus dergimiz için de geçerlidir. Buna bağlı olarak kıymetli okuyucularımızın bize yöneltmiş oldukları olumlu/olumsuz eleştirilerin çok değerli olduğunu ve büyük bir özenle dikkate aldığımızı hatırlatmalıyız. Sözün özü, eğer bir kusur ve eksikliğimiz oldu ise şimdiden affola...

Faydalı olması umuduyla...

Ali GEZGİNCİ
Çelebi Dergisi İmtiyaz Sahibi