3. Sayı
Türk İstiklâl Savaşı ve Yerel Direnişler
| Yayın Dönemi | Aralık |
|---|---|
| Yayın Yılı | 2020 |
| Sayı | 3 |
| Sayfa Sayısı | 263 |
| Boyut | 17 cm x 24 cm |
| ISSN | 2757-9506 |
Çıkarken
Kıymetli gönüldaşlarımız;
Çelebi’nin bu yılki Necdet Sevinç ve Türk Bayrağı dosya konularına göstermiş olduğunuz teveccühlerden ötürü teşekkür ederiz. Çelebi’yi alan, okuyan, tartışan, dostuna armağan eden, bizlere dûa eden herkesten Allah razı olsun.
Çelebi Dergisi, dosya konusuna göre hareket eden bir dergi hüviyetindedir. Dosya konusu haricinde yazıların kabul edilmemesi ile birlikte işlediği konuyu tüm yönleri ile ele almaya gayret etmektedir. Okuyucunun ilgi ve alakasına, araştırdığı konuya dair çeşitli yazıları bünyesinde ihtiva etmeyi amaçlamıştır.
Bu yılın son sayısında muhteva bakımından zengin bir dosya konusu hazırlamayı arzuladık. Hedefimiz Türk İstiklâl Savaşı ve Yerel Direnişler konusunu bir bütün olarak ele almak ve okuyucuya sunmaktı. Bu sayımızda; Türk İstiklâl Savaşı ve Yerel Direnişler mevzusu genel hatları ile neyi ifade ediyor? Harbimizin uluslararası ilişkiler boyutu ve dünyaya yansıması nasıldı? Milli Mücadelenin yöntem, taktik ve stratejisi nedir? Bunun Türk Edebiyatı’nda yansıması nasıl olmuştur? Türk sinemasında ve dizilerinde Türk İstiklâl Savaşı nasıl aktarılmıştır? Kılıç Ali, Yörük Ali Efe, Rahime Hatun, Hüseyin Köycü ve daha birçok şahsiyetin Türk İstiklâl Savaşı’na katkıları nelerdir? Harbimizin hatıratlar minvalinde değerlendirilmesi ne gibi bir bakış açısını yakalamamıza neden olur? Kitap kritikleri ve daha birçok konu başlığı belirleyip, tüm yönleri ile okuyucumuza aktarmaya gayret ettik. Alanında uzman kıymetli hocalarımız ve değerli araştırmacılarımızın katkılarından oluşan dosyamız, bizleri hazırlık aşamasında heyecanlandırmıştır.
Türk İstiklâl Savaşı bahsimize geçecek olursak; itilâf devletleri ile Osmanlı İmparatorluğu arasında 30 Ekim 1918 yılında Mondros Mütarekesi’nin imzalanmasının ardından Türk topraklarında işgaller başladı. Bu işgaller itibariyle tarih boyunca hürriyete sevdalı olan büyük Türk milleti, girişimlere kayıtsız kalamayarak kendi iradesini ortaya koydu. Yurt sathında Mustafa Kemal Atatürk’ün öncülüğünde çeşitli teşkilatlar kurarak mücadele etmeye başladı. Türk İstiklâl Savaşı’nın temel gayesi; Türk istiklâlini ve kayıtsız şartsız Türk egemenliği sağlamak ve sürdürmektir. Türk milletine dışarıdan veya içeriden gelmiş bütün tehditlere ve saldırılara karşı mukavemet göstererek yalnızca istiklâli ve Türk milletinin bekasını savunmaktır. Bu mücadele çerçevesinde Doğu Anadolu’da ayrılıkçı Ermeni kuvvetlerine; Güneydoğu Anadolu’da evvelâ İngilizlere, Fransızlara ve ayrılıkçı Ermenilere; Batı’da ise Yunan ordusuna karşı mücadeleler sürdürülmüştür. Türk milleti, Türk İstiklâl Savaşı bünyesinde hem içerideki düşmanlara hem de dışarıdan gelen kuvvetlere karşı savaşma azmini ve kararlığını göstermiştir.
Fedakâr kurucu liderimiz Mustafa Kemal Atatürk’ün Nutuk’ta kaleme aldığı şu sözleri bu durumu daha açık bir ifadeyle anlatmamıza yarayacaktır: “Bunlar (İtilaf Devletleri) işte böyle yalnız demire, çeliğe, silah kuvvetine dayanırlar. Bildikleri şey yalnız madde! Bunlar hürriyet uğrunda ölmeye karar verenlerin kuvvetini anlayamazlar. Biz, Anadolu’ya ne silah, ne cephane götürüyoruz: biz, ideali ve inancı götürüyoruz.”
Bununla birlikte bu inanç ve kararlığı tarihçi Arnold Toynbee şu ifadeler ile değerlendirmektedir: “...ve dünya, yenilmiş ve görünüşte parçalanmış bir ulusun daha önce benzeri olmayan bir şekilde harabeler arasından nasıl yükseldiğine, dünyanın en büyük milletleri ile kesin bir eşitlik çerçevesinde tartıştığına ve Büyük Savaş’ın aşağılanmış galiplerinden kendi ulusal isteklerinin hemen hemen her birini kazandığına şahit oldu...”
Geçtiğimiz aylarda Ermenistan’ın Azerbaycan’a saldırısı sonucu bir savaş meydana geldi. Göz bebeğimiz Karabağ’ın sevdası bir kez daha perçinlendi. Türkiye’nin dost ve kardeş ülkemiz Azerbaycan’a her anlamda destek vermesi bizleri çok memnun kıldı. Azerbaycan, gerek dünya kamuoyunda gerekse de bölgesel manada Türkiye’den büyük bir destek gördü. Bunun sonucunda 30 yıldır Ermeniler tarafından işgal edilen Karabağ, Kelbecer, Şuşa, Laçin, Fuzuli, Cebrayıl, Kubadlı gibi şehirler azad edilmiştir. Türk Dünyası’na hayırlı uğurlu olsun. Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün ifadeleri ile “Azerbaycan’ın kederi kederimiz, sevinci sevincimizdir.” “Karabağ Azerbaycan’dır....” deyip, bu uğurda can veren şehitlerimize Allah’tan rahmet, gazilerimize acil şifalar dilerim. Bu sayımız Karabağ şehitlerimiz başta olmak üzere Türk vatanı uğrunda anadan, yârdan, “serdengeçen” bütün kahramanlarımıza ithaf olunur.
Bu sayımıza katkı sağlamış olan; Abdurrahman Bozkurt’a, Aslıhan Aksakal’a, Burak Candemir’e, Celal Öcal’a, Çağatay Koçar’a, Çağhan Sarı’ya, Ergenekon Savrun’a, Emin Yarımoğlu’na, Fatih Özkurt’a, İbrahim Daş’a, İsmet İpek’e, İsmail Cingöz’e, İsmail Çam’a, Kutlu Altay Kocaova’ya, Koptagel İlgün’e, Mehmet Bilgin’e, Mehmet Yusuf Savaş’a, Mustafa Can Tiryaki’ye, Nahide Şimşir’e, Necdet Cura’ya, Oğuzhan Başaran’a, Orhan Köksal’a, Okan Balkan’a, Ömer Karabayır’a, Ramazan Erhan Güllü’ye, Sebahattin Şimşir’e, Süleyman Hatipoğlu’na, Şamil Yazan’a, Tuğba Eray Biber’e, Ülkü Önal’a, Yaşar Kalafat’a, Zafer Saraç’a ve Zeynep Altunok’a en içten teşekkürlerimizi iletiriz.
Gayret bizden, tevfik Allah’tan...
Ahmet ŞAHİN
Çelebi Dergisi Genel Yayın Yönetmeni
Sunuş
İnsanlık, tarih boyunca olduğu gibi, yine büyük bir buhran ve felaket silsilesini tecrübe etmektedir. Hepimizin de yakından bildiği üzere ülkemiz ve Türk dünyası da bu acı tecrübeyi an acı şekilde deneyimlemektedir. Bahsettiğimiz iki kelime buhran ve felaket insanoğlunun hafızasına pek yabancı değildir. Aksine kendi eliyle üretip piyasaya sürmektedir. Hem de hiç tereddüt etmeden... Benzer şekilde bir asır önce Osmanlı İmparatorluğu da, bu tereddütsüzlük neticesinde hâkim güçlerin emperyalist emellerine paralel olarak, fiilen sona erdi/erdirildi. Türk milleti hapsedilmeye, sömürülmeye ve sindirilmeye çalışıldı. Fakat unuttukları bir şey vardı. O da Türk’ün kudretinin ve bağımsızlığa düşkünlüğünün tezahürü olan Kuvâ-yı Milliye. İşte tam bu noktada Türk milletinin aleyhine yapılan tüm planlar; “milletin azim ve kararı” ile tersine çevrildi.
Bilindiği üzere Çelebi Dergisi, 2020 yılında yayın hayatına başladı. Dünyaya gözlerini Nisan ayında Necdet Sevinç özel sayısı ile açtı; Ağustos ayında ise Türk Bayrağı dosya konulu sayısı ile gelişmesine devam etti. Ortaya çıkan iki sayının ardından, genel itibari ile, kamuoyundan olumlu yönde geri dönüşler aldı. Herhangi bir noktada gelen eleştiri ve olumsuz tepkileri ise ciddiye alarak telafi etmeye çalıştı. Zaten yapılması gerekenin de bu olduğu kanaatindeyim. Çünkü eleştiri, gelişmeye yönelik adımların –belki de- en ciddiye alınması gereken tarafıdır. Aynı zamanda yapılan bir işin eleştirilmesi, dikkate alındığının da bir diğer göstergesidir. Böylece tecrübe basamaklarını çıkmamıza yardım eden bu hususları da dikkate alarak –ilk günden beri- özellikle yapmak istediğimiz bir dosya konusu üzerinde çalışmaya başladık. Bahsi geçen ve elinizde bulunan dosya konusunun başlığı Türk İstiklâl Savaşı ve Yerel Direnişler’dir.
Türk İstiklâl Savaşı’nın 101. yılını idrak etmekteyiz. Emperyalist emellerle Türk’e ve vatanına tasallut etmeye çalışan güçlere karşı sınırlı imkânlarla fakat sarsılmaz bir iman ile karşı koymayı da idrak etmekteyiz, aynı zamanda. Teknolojinin, bağımsızlık ateşi karşısında ezilmesinin de. Avrupa’nın, Türk mukavemetine toslamasına da. Türk İstiklâl Savaşı, bu ve daha birçok yönleri ile günümüzde de hatırlanması ve hatırlatılması gereken destansı bir olaydır. Sadece yıldönümlerinde ya da anma törenlerinde değil. Özellikle de Azerbaycan’ın İstiklâl Savaşı olarak niteleyebileceğimiz Karabağ zaferinin yaşandığı günlerde.
Türk milletinin ve vatanın kaderini belirleyen Türk İstiklâl Savaşı üzerine günümüze kadar birçok çalışma yapılmıştır. Yine de bazı noktalarda özellikle de yerel direnişler hususunda bazı eksikliklerin olduğu kanaatindeyiz. Bu kanaatin harekete geçirmesiyle birlikte eksik kalmış yanlara dikkat çekebilecek bazı konu başlıkları belirledik. Konunun uzmanı olan, ilgi duyan kıymetli araştırmacılar belirlenen başlıklar dâhilinde çalışmalarını teveccüh göstererek hazırladılar. Türk İstiklâl Savaşı ve Yerel Direnişler sayısı, hamasî bir tavrın ötesinde, Mustafa Kemal Paşa önderliğinde Türk milletinin verdiği mücadeleyi anlama ve aktarmaya yönelik gayretin bir ürünüdür. Bu bağlamda, konu başlığından da anlaşılacağı üzere, Türk İstiklâl Savaşı’nda yerel direnişlerin önemini –bilhassa- vurgulamaya çalıştık. Nihayetinde Türk İstiklâl Savaşı ve Yerel Direnişler sayısında okuyucularımız Milli Mücadelemizi Nasıl Ele Alıp İncelememiz gerektiğinden Uluslararası İlişkiler Boyutu’na, Kuzeydoğu ve Doğu Anadolu’da Kuvay-ı Millîye Hareketleri’nden Mustafa Kemal Paşa’da Kuva-yı Milliye Ruhunun Oluşumu’na, dönemin Türk İstihbaratı’ndan Karakol ve İntibah Cemiyeti’ne, Kılıç Ali Bey’den Giresunlu Osman Ağa’ya, Rahime Hatun’dan Yörük Ali Efe’ye, Çukurova’dan Doğu Trakya’nın işgaline, Artvin’de Muhacirlik Hatıraları’ndan Balıkesir’deki Kuvâ-yi Milliye Hareketi’ne, Millî Mücadeleye Dair Şiir Vesikaları’ndan Türk Dizi ve Filmlerinde Kurtuluş Savaşı’na kadar muhtelif alanlarda çalışmaları bulabileceklerdir. Ayrıca, Türk İstiklâl Savaşı’nı daha anlaşılır ve tamamlayıcı hale getireceğini düşündüğümüz Mondros Mütarekesi’nin tam metnini de bu sayımızda okuyucularımızın istifadesine sunduk.
Karabağ... Türk milletinin yaklaşık çeyrek asırlık hasreti son buldu. Can Azerbaycan, bileğinin kuvveti ile Karabağ’ı Ermeni işgalinden kurtardı. Türkiye’nin ve Türk milletinin de kardeş Azerbaycan’a maddi-manevi vermiş olduğu desteğin, bu sonucun alınmasında azımsanmayacak, katkıları olmuştur. Daha önce de bahsettiğimiz üzere Azerbaycan’ın işgal altındaki topraklarını kurtarmak üzere başlattığı tarihi harekât, İstiklâl Savaşı olarak nitelendirildi. Bu nitelendirmeyi de hak etmektedir. Karabağ’ın kurtuluşu için gerçekleşen bu savaş neticesinde şehit olan iki bin yedi yüz seksen üç Azerbaycan Türk’ü kardeşimize Allah’tan rahmet; gazi olan bin iki yüz kırk beş kardeşimize de acil şifalar diliyorum.
Türk İstiklâl Savaşı ve Yerel Direnişler sayımızı yayına hazırlarken kıymetli dedem İsmail Pişkin hayata gözlerini yumdu. Ebedi istirâhatgahına göçtü. Mekânının cennet olmasını Allah’tan niyâz ediyorum. Bu sayıyı aziz hatırasına ithaf ediyorum.
Faydalı olması umuduyla...
Ali GEZGİNCİ
Çelebi Dergisi Sorumlu Yazı İşleri Müdürü
Dergi İçeriği
| Çıkarken | 5 | |
|---|---|---|
|
|
Sunuş | 7 |
| Mondros Mütarekesi (Tam Metin) | 10 | |
|
Mehmet Bilgin
|
Milli Mücadelemizi Nasıl Ele Alıp İncelemeliyiz? | 13 |
|
Ergenekon Savrun
|
İstiklal Harbimizin Uluslararası İlişkiler Boyutu ve Dünyadaki Yansıması | 28 |
|
Yaşar Kalafat
|
Kuzeydoğu ve Doğu Anadolu’da Kuvay-ı Millîye Hareketleri | 36 |
|
Orhan Köksal
|
Millî Mücadele’de İsmet Tayyaresi | 45 |
|
Oğuzhan Başaran
|
Kuvayı Milliye Kahramanları | 53 |
| Mustafa Can Tiryaki | Milli Mücadelede Yöntem, Taktik ve Strateji | 61 |
|
İsmail Cingöz
|
Milli Mücadele Döneminde Türk İstihbaratı | 68 |
|
Burak Candemir
|
Milli Mücadelede Bir İstihbarat Örgütü: Karakol Cemiyeti | 72 |
|
Süleyman Hatipoğlu
|
Mustafa Kemal Paşa’da Kuva-yı Milliye Ruhunun Oluşumu: Katma (Halep) ve Kilis Örneği | 76 |
|
İsmail Çam
|
Milli Mücadelede Cephe Gerisi ve İstiklal Yolu | 89 |
|
Çağatay Koçar
|
Kaynaklarda Çukurova’nın Kurtuluşuna Katılan Türkistanlılar | 104 |
|
Sebahattin Şimşir
|
Balıkesir Kongreleri ve Belediye Reisi Keçeci Hafız Mehmed Efendi | 112 |
|
Nahide Şimşir
|
Balıkesir Kuvâ-yi Milliye Hareketi İçinde Zarbalı Hulusi Bey’in Yeri ve Akhisar Cephesi ile İlgili Bilinmeyen Bir Mektup | 116 |
|
Çağhan Sarı
|
Milli Mücadele Dönemi’nde Eskişehir | 120 |
|
Ramazan Erhan Güllü
|
Kılıç Ali Bey ve Millî Mücadele’deki Faaliyetleri | 128 |
|
Abdurrahman Bozkurt
|
Mondros Mütarekesi’nin Ardından Doğu Trakya’nın İşgali | 142 |
|
Tuğba Eray Biber
|
Giresunlu Osman Ağa | 150 |
|
Kutlu Altay Kocaova
|
İç Erenköy ve Kuvvâ-î Millîye | 156 |
|
Emin Yarımoğlu
|
İntibah Cemiyeti | 163 |
|
Koptagel ilgün
|
Milli Mücadelede Hüseyin Köycü | 166 |
|
Şamil Yazan
|
Milli Mücadele Yıllarında Fransa’nın Çukurova’yı İşgal Politikası | 169 |
|
Celal Öcal
|
İtilaf Donanmasının 1915 İzmir Saldırısı Birinci Dünya Savaşında İzmir’i Savunan Gazi Yenikale / | 175 |
|
Mehmet Yusuf Savaş
|
Şanlı Şehrin Kurtuluşu | 187 |
|
İsmet İpek
|
Bağımsızlık Savaşımızın Kadın Kahramanlarından Osmaniyeli Şehit Rahime Hatun | 191 |
|
Fatih Özkurt
|
Milli Mücadelenin Gizli Kahramanı: Yörük Ali Efe | 199 |
|
Necdet Cura
|
Türk Dizi ve Filmlerinde Kurtuluş Savaşı: Medyadaki Ruh | 209 |
|
İbrahim Daş
|
Millî Mücadeleye Dair Şiir Vesikaları | 217 |
|
Aslıhan Aksakal
|
Kalemini Vatanına Adayan Şair: Mehmet Akif’in Milli Mücadele Dönemi’ndeki Yeri | 226 |
| Ülkü Önal | Artvin’de Muhacirlik Hatıraları | 233 |
|
Ahmet Şahin
|
General Kemal Balıkesir’in Kuva-yı Milliye ve İstiklâl Savaşı Hatıraları | 243 |
|
Ömer Karabayır
|
Milli Mücadele’nin Gizli Kahramanı Yörük Ali Efe | 248 |
|
Zafer Saraç
|
Milli Mücadele’deki Esaret: Esir Şehrin Mahpusu | 252 |
|
Zeynep Altunok
|
Yaban | 255 |
|
Okan Balkan
|
Hezimetten Mücadeleye Asker Psikolojisi: Yorgun Savaşçı | 260 |