“Bir safâ bahş edelim gel şu dil-i nâ-şâde”
Nedim

Türk kültür ve edebiyat tarihinin köklü ifade biçimleri arasında mizah ve hiciv, hem estetik hem de düşünsel boyutlarıyla öne çıkan iki güçlü gelenektir. Mizah, incelikli bir zekâ ile toplumsal olguları işaret eden, kimi zaman gülümsetirken derin bir sorgulamaya davet eden bir söylem biçimidir. Hiciv ise, keskin üslubu ve eleştirel tavrıyla, bireysel ya da toplumsal davranış biçimlerini, siyasal ve kültürel yapıları, estetik formlar içinde tenkit eden bir ifade alanı oluşturmuştur. Her iki gelenek de yüzyıllar boyunca hem halkın sesini yansıtmış hem de entelektüel üretimin önemli taşıyıcıları arasında yer almıştır.

Bu özel sayı, Türk mizahı ve hicvini tarihsel süreklilik içinde, disiplinlerarası bir perspektifle ele almayı amaçlamaktadır. Hiciv; Divân edebiyatındaki nükteli beyitlerden halk şiirinin taşlamalarına, modern edebiyatın eleştirel metinlerinden görsel sanatlarda ve medyada yer alan çağdaş örneklere kadar geniş bir yelpazede incelenebilir. Bu bağlamda hiciv, yalnızca bir estetik tür değil; toplumsal bilinç üretiminin ve kültürel eleştiri geleneğinin sürekliliğini sağlayan bir ifade biçimidir.

Mizah ise, meddah ve ortaoyunu gibi geleneksel sözlü kültür formlarından günümüzün dijital platformlarına uzanan çok katmanlı bir yapıya sahiptir. Gündelik hayatın gözleminden doğan mizah, toplumsal belleğin aktarımında, bireysel kimliklerin ifadesinde ve kültürel kimliğin yeniden üretiminde işlevsel bir araç olmuştur. Toplumsal iliş- kilerde gerilimleri yumuşatan, düşünce üretiminde yaratıcı ufuklar açan bu ifade biçimi, psikolojik, sosyolojik, edebî ve iletişimsel açılardan değerlendirilmelidir.

Dergimizin bu sayısında, mizahın yalnızca güldüren değil; düşündüren ve dü- şüncenin dönüştüren boyutunu; hicvin ise estetik ve entelektüel işlevlerini odağa alan özgün akademik çalışmalara yer verilecektir. Çalışmaların tarih, edebiyat, sosyoloji, iletişim, kültürel çalışmalar ve ilgili diğer disiplinlerle kesişen analizler sunması teşvik edilmektedir.

Bu sayımızda amacımız; mizahın ince, ironik zekâsıyla hicvin keskin eleştirel üslubunu yan yana getirerek, hem tarihsel mirası hem de çağdaş kültürel dinamikleri ilmî bir zeminde tartışmaya açmaktır. Böylelikle, sözün estetik kudreti ile düşüncenin derinlikli muhasebesini buluşturan özgün bir akademik çerçeve kurmayı hedefliyoruz.

Çelebi’nin bu sayısında, taşlamanın sivri dilinden nüktenin zarif inceliğine, karikatürün çarpıcı ifadesinden edebî hicvin entelektüel derinliğine uzanan geniş bir yelpazede, Türk mizahı ve hicvinin köklü damarlarını takip ettik. Mizahı yalnızca gülmenin değil, tefekkür aracı da olarak gören kalemlerin izinde, geleneğin bereketli mirasını günümüzün fikriyat iklimiyle buluşturduk.

Karanlık zamanlarda bir ferahlık, zor vakitlerde bir direnç kaynağı olan umudumuz Çelebi’yi; Gazze ve Doğu Türkistan’daki mazlum kardeşlerimizin feryadına, yüreğimizi kavuran orman yangınlarının acısına ve aziz şehitlerimizin aziz hatırasına ithaf ediyor; hepsini derin bir hürmet ve minnetle selamlıyoruz.

Dosyada emeği geçen kıymetli hocalarımız; Murat Kağan Atalay’a, Cem Ozan Avcı’ya, İbrahim Daş’a, Zafer Saraç’a, Kudret Yaren Yiğitalp’e, Dr. Bircan Kayacan’a, Mehmet Gökdoğan’a, Türkan Alpay’a ve Başak Derin’e şükranlarımızı sunarız.

Gayret bizden, tevfik Allah’tan...

Ahmet ŞAHİN
Çelebi Dergisi Genel Yayın Yönetmeni